Omurga deformiteleri arasında en sık karşılaşılan tablolardan biri olan skolyoz (omurga eğriliği), özellikle büyüme çağındaki çocuklarda görülen ve ilerleyici nitelik taşıyabilen yapısal bir sorundur. Prof. Dr. Çağatay Öztürk olarak, omurga cerrahisi pratiğimizde sıkça vurguladığımız üzere; skolyozun yönetiminde başarının anahtarı, deformitenin cerrahi sınırlara ulaşmadan fark edilmesidir.
Bu yazıda, ebeveynlerin çocuklarındaki duruş değişikliklerini nasıl yorumlamaları gerektiğini ve skolyozun tıbbi belirtilerini güncel literatür ışığında ele alacağız.
Duruş Bozukluğu ve Skolyoz Arasındaki Tıbbi Fark
Ebeveynler tarafından sıkça karıştırılan iki kavram “postür (duruş) bozukluğu” ve “skolyoz”dur. Tıbbi açıdan bu iki durumun ayrımı nettir:
- Fonksiyonel Duruş Bozuklukları: Genellikle kas zayıfılığı, alışkanlıklar veya psikolojik faktörlere bağlıdır. Çocuk uyarıldığında omurgasını dik konuma getirebilir.
- Yapısal Skolyoz: Omurganın 10 derecenin üzerinde yana eğilmesi ve eş zamanlı olarak kendi ekseni etrafında dönmesi (rotasyon) durumudur. Bu, anatomik bir deformitedir ve çocuğun istemli hareketiyle düzelmez.
Skolyoz, dışarıdan bakıldığında basit bir duruş bozukluğu gibi algılanabilir; ancak altta yatan rotasyonel (dönme) hareket, göğüs kafesinde ve sırtta asimetrilere neden olur.
Skolyozun 5 Temel Fiziksel Belirtisi
Adolesan İdiyopatik Skolyoz (AİS) olarak adlandırdığımız ve 10-18 yaş aralığında görülen tip, genellikle ağrısız seyreder. Bu nedenle fiziksel bulguların takibi hayati önem taşır. Ebeveynlerin çocuklarını gözlemlerken dikkat etmesi gereken temel asimetriler şunlardır:
- Omuz Seviye Farkı: Çocuk karşıya bakarken, bir omuzun diğerine göre daha yukarıda konumlanması.
- Skapula (Kürek Kemiği) Prominansı: Sırttan bakıldığında, bir kürek kemiğinin diğerine göre daha çıkık veya belirgin durması.
- Bel Kıvrımı Asimetrisi: Kollar gövdenin iki yanına serbest bırakıldığında, kol ile bel arasındaki mesafenin (bel üçgeni) sağ ve sol tarafta eşit olmaması.
- Pelvis (Leğen Kemiği) Dengesizliği: Kalçanın bir tarafa doğru kaymış görünümü vermesi veya bacak boylarında eşitsizlik varmış hissi (yalancı kısalık).
- Gövde Kayması: Başın, leğen kemiğinin tam ortasında izdüşüm vermemesi, gövdenin sağa veya sola yatık durması.
Skolyoz Evde Uygulanabilir Tarama Yöntemi: Adam’s Öne Eğilme Testi
Klinik muayenelerimizde standart olarak uyguladığımız “Adam’s Forward Bend Test”, aileler tarafından evde bir ön kontrol yöntemi olarak kullanılabilir.
Uygulama: Çocuk ayakları bitişik, dizleri gergin bir şekilde öne doğru eğilir. Kollarını serbestçe aşağıya bırakır. Değerlendirme: Ebeveyn, çocuğun arkasından sırt yüzeyine bakmalıdır. Eğer omurganın bir tarafında (genellikle sağ sırt veya sol bel bölgesinde) diğer tarafa göre bir yükseklik veya tümsek (Rib Hump) fark ediliyorsa, bu durum omurga rotasyonunun güçlü bir göstergesidir.
Bu bulgu, kesin tanı olmamakla birlikte, ileri tetkik ve röntgen görüntülemesi için bir omurga cerrahına başvurulması gerektiğini gösteren en önemli işarettir.
Skolyozda Erken Teşhis Neden Önemlidir?
Skolyoz tedavisinde belirleyici faktör, eğriliğin derecesi (Cobb açısı) ve çocuğun kalan büyüme potansiyelidir (Risser evresi). Büyüme plakları hala açık olan bir çocukta, düşük dereceli eğrilikler korse tedavisi ve spesifik egzersizlerle kontrol altına alınabilir. Ancak geç fark edilen ve ilerlemiş vakalarda (45-50 derece üzeri), cerrahi müdahale gerekliliği doğabilmektedir.
Bilimsel veriler, erken dönemde tespit edilen skolyoz vakalarında konservatif (ameliyatsız) yöntemlerin başarı oranının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, yukarıda belirtilen fiziksel bulgulardan şüphelenilmesi durumunda “zamanla düzelir” yaklaşımı yerine, uzman görüşü alınması en doğru yaklaşımdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Skolyoz ağrı yapar mı? Adolesan (ergenlik) dönemi skolyozları büyük oranda ağrısızdır. Bu durum, hastalığın sinsi ilerlemesine neden olabilir. Ağrı daha çok erişkin dönemdeki dejeneratif skolyozlarda veya çok ileri derece eğriliklerde görülür. Ağrı olmaması, skolyoz olmadığı anlamına gelmez.
Ağır okul çantası taşımak skolyoza neden olur mu? Güncel tıbbi literatürde, ağır çanta taşımanın yapısal skolyoza (omurganın dönerek eğilmesine) doğrudan neden olduğuna dair bir kanıt yoktur. Ancak ağır yükler, postüral bozukluklara ve sırt ağrılarına yol açabilir. Omurga sağlığı için çantanın ağırlığı vücut ağırlığının %10-15’ini geçmemelidir.
Skolyoz teşhisi konulan çocuk spor yapabilir mi? Evet, skolyoz hastalarının hareketli bir yaşam sürmesi desteklenir. Yüzme ve omurga kaslarını güçlendiren egzersizler genel kondisyon için faydalıdır. Ancak profesyonel düzeyde yapılacak sporlar ve eğriliğin derecesine göre uygun aktiviteler için mutlaka hekiminize danışmanız gerekir.
